Biofaktory – ważne substancje dla naszego organizmu

Biofaktory to niezbędne dla zdrowia mikroskładniki odżywcze. Ich niedobór może prowadzić do poważnych zaburzeń w organizmie człowieka, jak również powoduje groźne powikłania. Dowiedz się więcej.

PRZEGLĄD TEMATÓW

Co to są biofaktory?

Biofaktory to substancje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Są to witaminy, minerały i pierwiastki śladowe, takie jak magnez, cynk i żelazo, jak również substancje o działaniu zbliżonym do witamin (np. kwas alfa-liponowy lub koenzym Q10), aminokwasy, kwasy tłuszczowe i pochodne ekstraktów roślinnych. Niektóre biofaktory organizm wytwarza samodzielnie, a inne pozyskuje z pożywienia (tzw. niezbędne biofaktory). Niektóre biofaktory w wysokich stężeniach mogą mieć właściwości terapeutyczne i działać jak leki. 

Jaką funkcję pełnią biofaktory w organizmie?

Biofaktory odgrywają kluczową rolę w organizmie i są niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów przemiany materii. Towarzystwa żywieniowe określają referencyjne wartości dziennego spożycia, które mają pokrywać zapotrzebowanie organizmu na poszczególne biofaktory. Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny, odpowiedzialnej za transport tlenu do komórek. Witamina C wspomaga wchłanianie żelaza z pożywienia, przyspiesza procesy gojenia i ma właściwości przeciwutleniające. Niektóre biofaktory, jak witamina C i cynk, wzmacniają działanie układu odpornościowego. Witamina D (która de facto jest hormonem, a nie witaminą), którą organizm wytwarza samodzielnie pod wpływem światła społecznego, ułatwia wchłanianie wapnia, fosforu i magnezu w jelitach i pełni wiele innych ważnych funkcji. Witamina D jest niezbędna, by organizm mógł wykorzystywać wspomniane biofaktory jako budulec kości. Witamina D jest szczególnie potrzebna w okresie szybkiego wzrostu niemowląt. Witaminy z grupy B, takie jak witaminy B12, benfotiamina (rozpuszczalny w tłuszczach prekursor tiaminy), witamina B6 i kwas foliowy, są niezbędne do prawidłowego działania układu nerwowego, zdrowego metabolizmu i procesów krwiotwórczych.

Jak objawia się niedobór biofaktorów?

Jeżeli przez długi okres organizm przyswaja niewystarczającą ilość biofaktorów, mogą wystąpić zaburzenia ważnych procesów życiowych. Pojawiają się objawy charakterystyczne dla niedoboru danej witaminy lub minerału. Niedobór żelaza (zwłaszcza u kobiet) objawia się bladością, dreszczami i ogólnym zmęczeniem. U wielu osób cierpiących na niedobór magnezu występują skurcze łydek, bolesność mięśni, nerwowość, a nawet zaburzenia rytmu serca i wzmożone napięcie mięśniowe. Niedobór witaminy D leży u podłoża różnych problemów zdrowotnych i może wywoływać bardzo różnorodne objawy ze względu na szerokie spektrum działania witaminy D i jej wpływ na gospodarkę hormonalną.

objawy niedoboru biofaktorów zmęczenie

Pierwsze objawy niedoboru biofaktora, takie jak osłabienie, zmęczenie, problemy z koncentracją i niższa wydajność, są zawsze bardzo niespecyficzne. Wiele osób lekceważy tego typu objawy, które mogą znacząco ograniczać zdolność do radzenia sobie z wyzwaniami codziennego życia.

Początkowo niegroźny niedobór biofaktora może wywołać niebezpieczny łańcuch reakcji; z czasem mogą pojawić się nieodwracalne powikłania. Zlekceważony niedobór witaminy B ma negatywny wpływ na procesy krwiotwórcze i wywołuje zaburzenia procesu nerwowego. Brak odpowiedniej ilości witaminy B w organizmie oznacza, że komórki nie mogą wytwarzać wystarczającej ilości energii, by prawidłowo funkcjonować. Niedobór i niedostateczna podaż cynku może wywoływać objawy lub przebiegać bezobjawowo. Łamliwe paznokcie i sucha, łuszcząca się skóra zwykle wskazuje na niedobór cynku. Złe samopoczucie, osłabienie, zmęczenie i brak energii to alarmujące sygnały, wskazujące na konieczność wizyty u lekarza i wykonania badań. Na podstawie wyników morfologii krwi i po wykluczeniu innych czynników lekarz może potwierdzić ewentualny niedobór lub niewystarczającą podaż biofaktorów i zalecić odpowiednie leczenie.

Jak zmniejszyć ryzyko niewystarczającej podaży biofaktorów?

W większości przypadków wystarczy przestrzegać żelaznej zasady: Żyj zdrowo!

niewystarczajaca podaz biofaktorow owoce i warzywa

Regularne ćwiczenia fizyczne muszą iść w parze z prawidłowo zbilansowaną dietą. W diecie bogatej w biofaktory nie może zabraknąć świeżych owoców i warzyw, produktów pełnoziarnistych, niskotłuszczowych produktów pochodzenia zwierzęcego, chudego mięsa i mleka o niskiej zawartości tłuszczu. Warto pamiętać, że nasz organizm lepiej radzi sobie z trawieniem tłuszczów pochodzenia zwierzęcego niż tłuszczów z produktów zwierzęcych. Eksperci radzą, by jeść co najmniej pięć porcji świeżych owoców i warzyw dziennie. Dietę warto od czasu do czasu wzbogacić o produkty zaliczane do tak zwanej „zdrowej żywności”, takie jak nasiona goji lub acerola. Również one mogą przyczynić się do zaspokojenia zapotrzebowania organizmu na biofaktory. Przykładowo najlepszym źródłem cynku jest ser i orzeszki ziemne – 100 g sera Ementaler zawiera aż 4,6 g cynku. Zalecane dzienne spożycie waha się od 7 g u kobiet do 10 g u mężczyzn. Mięso kurczaka i roszponka to doskonałe źródło kwasu foliowego. 100 g świeżej roszponki zawiera 145 µg kwasu foliowego, ale warzywo należy spożyć zaraz po zakupie, ponieważ długotrwałe przechowywanie niszczy kwas foliowy. Mięso kurczaka jest też dobrym źródłem witaminy B6. Z kolei witaminę B12 można znaleźć niemal wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. W diecie wegetariańskiej i wegańskiej źródłem witaminy B12 są produkty fermentowane, takie jak kapusta kiszona lub piwo (bezalkoholowe), choć zawartość witaminy B12 jest minimalna. Witamina B1 jest składnikiem warzyw strączkowych i produktów pełnoziarnistych, przy czym zawartość witaminy B1 w produktach spożywczych różni się zależności od sposobu przechowywania i przygotowania posiłku. Zapotrzebowanie organizmu na tej biofaktor można zaspokoić śniadaniem zawierającym pyszne musli lub zdrowe produkty pełnoziarniste, które są też źródłem magnezu. Bogatym źródłem magnezu są płatki owsiane (134 mg na 100 g) i pestki słonecznika (nawet 420 mg na 100 g). Zalecane dzienne spożycie magnezu u zdrowych dorosłych wynosi od 300 do 400 mg, zgodnie z zaleceniami Niemieckiego Towarzystwa Żywienia. Zdrowy tryb życia wymaga ograniczenia lub całkowitego wykluczenia szkodliwych używek, takich jak alkohol i tytoń. Dostarczanie organizmowi wszystkich niezbędnych biofaktorów dzięki prowadzeniu zdrowego trybu życia przekłada się na większą sprawność, pomaga zapobiegać poważnym chorobom i sprawia, że jesteśmy zdrowsi.

Jakie są przyczyny niewystarczającej podaży biofaktorów?

Profilaktyka niedoboru ważnych biofaktorów polega na spożywaniu odpowiednio zbilansowanej diety i prowadzeniu zdrowego trybu życia. Warto pamiętać, że oficjalne zalecenia w zakresie spożycia witamin, minerałów i mikroelementów z reguły dotyczą zapotrzebowania u zdrowych osób. Niekiedy organizm potrzebuje znacznie wyższych dawek wybranych biofaktorów, w zależności od wieku, płci, pochodzenia etnicznego, aktywności fizycznej, stylu życia (spożycia alkoholu i palenia), przyjmowanych leków, itp. Ponadto w określonych sytuacjach lub w razie zaburzeń wchłaniania zapotrzebowanie organizmu na biofaktory może albo znacząco wzrastać. Wówczas nawet najzdrowsza dieta nie może zapewnić wystarczającej ilości biofaktorów, co może doprowadzić do niedoborów wymagających podawania leków. Na szczęście w wielu przypadkach można odpowiednio wcześnie rozpoznać czynniki ryzyka i zastosować skuteczną profilaktykę.

Grupy ryzyka narażone na niedobór biofaktorów

W okresie ciąży i karmienia piersią wzrasta zapotrzebowanie na wiele biofaktorów, takich jak żelazo, magnes i kwas foliowy. Również dzieci lub ludzie narażeni na stres potrzebują więcej niektórych mikroskładników odżywczych. Wyższych dawek biofaktorów potrzebują też osoby starsze, które spożywają mniej pokarmów i cierpią na zaburzenia wchłaniania związane z zaawansowanym wiekiem, są tym samym bardziej narażone na objawy niedoboru biofaktorów. Kolejną grupą wysokiego ryzyka są weganie, którzy są szczególnie narażeni na niedobory witaminy B12, zawartej głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego.

Przyczyną niedoboru biofaktorów może być również przewlekłe stosowanie niektórych leków

Długotrwałe przyjmowanie niektórych leków może hamować wchłanianie określonych biofaktorów lub nasilać ich wydalanie. Z czasem mogą pojawić się objawy ich niedoboru. Lista takich leków jest bardzo długa i są na niej zarówno doustne środki antykoncepcyjne, jak i niektóre leki przeciwcukrzycowe i leki obniżające ciśnienie. Wiele osób przyjmuje tego typu leki, a terapia może trwać latami. Przyjmowanie leków przeciwcukrzycowych wywołuje niedobór witaminy B12, który na dłuższą metę może prowadzić do parestezji i anemii. Stosowanie niektórych doustnych leków antykoncepcyjnych sprzyja niedoborom witaminy B6 i kwasu foliowego oraz magnezu. Towarzystwo Ginekologiczne alarmuje, że niedobór tych biofaktorów może skutkować uszkodzeniem naczyń krwionośnych, zwiększać ryzyko zakrzepicy i chorób sercowo-naczyniowych. Wielu ginekologów zaleca, by pacjentki przyjmujące doustne środki antykoncepcyjne rzuciły palenie, które może nasilać te objawy.

Dlaczego nie warto ryzykować, stosując suplementację biofaktorów?

Niedobór biofaktorów rozpoznany na podstawie wyników badań krwi można leczyć, uzupełniając brakujące witaminy i minerały zgodnie z zaleceniami lekarza. Osoby zaliczane do grup wysokiego ryzyka mogą profilaktycznie stosować suplementację biofaktorów.

Przyjmowanie odpowiednich dawek biofaktorów pozwala szybko uzupełnić niedobory i uniknąć poważnych powikłań.

Jeżeli musisz przez długi okres przyjmować określony lek, zapytaj lekarza lub farmaceuty, czy nie potrzebujesz dodatkowej suplementacji. W kolejnym rozdziale przedstawiono krótki przegląd leków, które mogą zaburzać proces wchłaniania i wydalania określonych biofaktorów. Należy jednak zaznaczyć, że nie uwzględniono w nim wszystkich leków, a każda terapia wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem.

© 2016 Woerwag Pharma Polska Sp. z o. o. - Informacje zamieszczone na stronie internetowej nie stanowią profesjonalnej porady medycznej ani instrukcji użycia produktów leczniczych. W żadnym wypadku treści zamieszczone na stronie internetowej nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed użyciem produktów leczniczych prezentowanych na stronie pacjent musi skonsultować się z lekarzem i farmaceutą oraz zapoznać się z informacją dołączoną do leku. Pełne informacje dotyczące produktów leczniczych prezentowanych na stronie internetowej znajdują się w Charakterystyce Produktu Leczniczego oraz w ulotce dołączonej do produktu leczniczego. Proszę również zwrócić uwagę na informacje dotyczące praw autorskich.